O Franz Joseph Andreas Nicolaus Unger O Ι.Φ. Ιούλιος Σμιτ.... Το Αστεροσκοπείο Αθηνών, ο Αλέξ. Βούρλης και ένα ταξίδι στην Κονίστρα.... Και πολλές εκπλήξεις...

 Δημοσιεύθηκε στο περιοδικό ΡΟΠΤΡΟ του Κυρίου Δημήτρη Σγουρού

ΜΙΑ ΠΡΩΤΗ ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΤΟΝ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟ ΒΟΥΡΛΗ. (σε χαλαρό στυλ)

 

Και ο δικαστής σήκωσε τα μάτια του προς εμέ και απευθυνόμενος ερώτησε:

Είστε αθώος ή ένοχος έμπρωσθεν της ιστορίας;

Κύριε πρόεδρε, κύριοι δικαστές είμαι αθώος. Δεν εγνώριζα τον Κύριο Αλέξανδρο Βούρλη. Δεν ήξερα ότι τα μέρη μας είχαν βγάλει τέτοιο λαμπρό άνθρωπο....

Και αμέσως ξύπνησα από τον φοβερό αυτό εφιάλτη.

Πρέπει να γράψω γρήγορα για αυτόν. Γιατί αν περιμένω να κάνω επισταμένες έρευνες θα ξημερώσει... Και ο χρόνος τρέχει...

Όλα ξεκίνησαν στα 1860... Από αυτό το απόσπασμα που παραθέτω άρχισε ένα φτωχικό ψάξιμο για τους λόγους της επίσκεψης στην Κονίστρα και στην Κύμη του Φρ. Ούνγκερ ή όλων μαζί...

"...Την ίδια εποχή στις Κονίστρες Ευβοίας υπήρχε ξενοδοχείο με την επιγραφή ¨καφενείο¨. Ο καθηγητής του πανεπιστημίου της Βιέννης Φρ. Ούνγκερ... και ο διευθυντής του αστεροσκοπείου της Αθήνας Ιούλιος Σμίτ, που τον συνόδευσε, κατέλυσαν το 1860 σε αυτό το ξενοδοχείο κατά τη διάρκεια του ταξιδιού τους στην Εύβοια. Πολυάριθμοι κάτοικοι της περιοχής συγκεντρώθηκαν στο σαλόνι του ξενοδοχείου και επεξεργάστηκαν με μεγάλο ενδιαφέρον το βαρόμετρο, το υψόμετρο και το θερμόμετρο που είχαν μαζί τους. Ήταν εύκολο να αντιληφθούν τη χρήση τους, επειδή τα ξένα αυτά δημιουργήματα της τεχνολογίας είχαν ελληνικά ονόματα, αλλά το ενδιαφέρον τους ήταν μεγάλο γιατί δεν είχαν δει ποτέ τέτοια επιστημονικά όργανα και δεν γνώριζαν τον τρόπο λειτουργίας τους..." (Βάνα Μπουσέ, στο θαυμάσιο βιβλίο της "Η καθημερινή ζωή στην Ελλάδα του Όθωνα"). Το βιβλίο το είχε αναγνώσει ο Κύριος Παντελής Κωνσταντίνου το αγόρασα και εγώ και κάπως έτσι ξεκίνησε η ιστορία της αποκάλυψης του Αλέξ. Βούρλη.

Ο Φρ. Ούνγκερ κατέγραψε πολλά για την περιοχή και το βιβλίο του παραμένει εκεί για να βρει ένα μεταφραστή και έναν εκδότη για να αποκαλύψει τα μυστικά του (που είναι πολλά πχ για την Εβραική συνοικία της Κύμης κλπ). Ξεπερνάμε επίσης βιαστικά ορισμένα θέματα με αυτό το ξενοδοχείο στην Κονίστρα όπου είχε και σαλόνι !!!!!!

Τι γύρευαν όμως αυτοί οι δύο επιστήμονες στα μέρη μας; Τι τους τράβηξε; Μπας και ήταν ο έναστρος θαυμάσιος ουρανός μας; Μήπως τα βουνά μας; Μήπως κάποια ερωτική διάσταση ενυπάρχει στο ταξίδι αυτό; Ποιος ξέρει άραγες.... Πολλά φανταζόμαστε. Αλλά δεν μπορούμε να τα γράψουμε. Ο δικαστής της ιστορίας καραδοκεί...

 

Και εκεί που έψαχνα ... : «Έκθεσις περί των γενομένων τω 1872 εργασιών του εν Αθήναις αστεροσκοπείου.

".... Των μετεωρολογικών την φροντίδα, των πλείστων, είχον ανατεθειμένην, ως πρότερον, εις δύο βοηθούς, οίτινες τυχόν και εις αστρονιμικά παρατηρήσεις ελάμβανον μέρος. Ο έτερος δε των βοηθών τούτων, ο εκ Κύμης κυρ. Αλέξανδρος Βούρλις, υπελόγιζε προς τοις άλλοις και τους αναγωγικούς υπολογισμούς, αντιγράφων και χάριν καθιθρυμάτων επιστημονικών της αλλοδαπής..."

Αθήνησι, Ιουλίου 22^α (Αυγ. 3), 1873

Ο διευθυντής του αστεροσκοπείου

Ο σπουδαίος βοτανολόγος που κατέγραψε όλην την περιοχή

Διδ. Ι. Φ. ΙΟΥΛΙΟΣ ΣΜΙΤ.»

Ώστε έτσι λοιπόν. Αυτός ο Κουμιώτης οδήγησε τους δύο λαμπρούς επιστήμονες στα μέρη μας. Τώρα Κουμιώτης είναι, Κονιστριάτης, Βιταλιώτης; Κανείς ως τώρα δεν ξέρει. Και αναμένει την σκαπάνη του ερευνητή.

Όμως ποιός ήταν αυτός ο γεροντοπαλλήκαρος ο Ι.Φ.Ιούλιος Σμιτ;

Ήταν ένα λαχείο για την Ελλάδα. Ένας επιστήμων που την έβαλε την χώρα σε πορεία Δυτική και επιστημονική. Ο αρχιτραπεζίτης της Αυστροουγγαρίας και μεγαλύτερος ιδιοκτήτης γης και αρχοντικών της αυτοκρατορίας αυτής, Σίνας, τον έφερε από την Αυστρία, τον πλήρωνε αδρά και όταν πέθανε το Ελληνικό κράτος δεν είχε χρήματα να του δίνει. Η χήρα όμως του Σίνα, τον πλήρωνε κανονικά.

Επιστημονικά έκανε τον χάρτη της σελήνης, μελέτησε τον ήλιο και έκανε πράγματα τρομερά, για την εποχή του. Σε μια Αθήνα, χωρίς φώτα και μ’ έναν ουρανό καθαρότατο.

Ο Ι.Φ.Ιούλιος Σμιτ, αγάπησε την Ελλάδα, αλλά και τον Κυμαίο Αλεξ. Βούρλη. Δεν ξεχνά να τον τιμά, σχεδόν σε κάθε του ομιλία. (οι Έλληνες το κάνουν με τους βοηθούς τους;;).

«... ΈΚΘΕΣΙΣ

ΤΩΝ ΓΕΝΟΜΕΝΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΤΟΥ ΕΝ ΑΘΗΝΑΙΣ ΑΣΤΕΡΟΣΚΟΠΕΙΟΥ ΚΑΤΑ ΤΟ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΟΝ ΈΤΟς 1877-78.

Κύριε Πρύτανι,

.... Ο ήλιος παρετηρήθη καθ’ ημέρας 353, όπως απραθμηθώσιν αι συστάδες κηλίδων αυτού. Των απαριθμήσεων δε τούτων τας πλείστας απηρίθμησεν ο Κ. Αλέξανδρος Βούρλης...»

Τιμές και μεγαλεία ο Αλεξ. Βούρλης. Τόσα όσα όπου ο Ι.Φ.Ιούλιος Σμιτ τον τίμησε και με διαθήκη.

Ο ΠΑΡΝΑΣΣΟΣ γράφει. «... Η περιουσία του αειμνήστου Ιουλίου Σμιθ σύγκειται εκ της μεγάλης οικίας του, της βιβλιοθήκης, και των επιστημονικών εργαλείων του. Κύριος κληρονόμος δια διαθήκης του ορίζεται ο βοηθός του Κ. Αλέξανδρος Βούρλης. Εκ ταύτης όμως διατίθενται 1000 δραχμαί εις το ενταύθα πτωχοκομείον, 700 εις την σχολήν απόρων παίδων, 500 εις το οφθαλμιατρείον,.... 600 εις τους φύλακας του αστεροσκοπείου... 1000 εις τον Γ. Προκοπάκην μαθητήν του σχολαρχείου και 50 εις τινά άπορον, επαιτούντα άλλοτι όπισθεν της Ακροπόλεως και μη επιζώντα νυν.»

 Νομίζω ότι η αμοιβαία εκτίμησις και αγάπη, τους έδεσε με νήματα πραγματικά σπουδαία. Τόσα όσα εμπρός στον θάνατο κεντάς στο αδράχτι της ζωής. Αλλά βγάζω και το καπέλο στον Ι.Φ.Ιούλιο Σμιτ. Δεν ξέχασε τους φτωχούς, τους υπαλλήλους στο αστεροσκοπείο και στον αγαπημένο του Κουμιώτη τον Αλεξ. Βούρλη.

Τι ήταν όμως για τους Έλληνες το αστεροσκοπείο; Κάτι μακρινό, εξωτικό που δεν άγγιζε την ζωή τους; Διαβάστε ένα εκπληκτικό κείμενο, ευκολόπεπτο στην ιστοσελίδα Lifo και θα καταλάβετε. Λίγα λόγια αντιγραφής χρειάζονται για να κατανοήσουμε την αναγκαιότητά του στο διηνεκές... Όπως ότι χάρις σ’ αυτό χαρτογραφήθηκε η Πελοπόννησος...

Ο πραγματικός οδηγητής προς την Δύση. Ο σπουδαιότερος εν Ελλάδι....

 Ή ιστοσελίδα σημειώνει :  «...«Ο υπολογισμός της επίσημης Ώρας Ελλάδος πραγματοποιούνταν σε αίθουσα του ιστορικού κτιρίου Σίνα. Εκεί είχε τοποθετηθεί ειδικό μεσημβρινό τηλεσκόπιο (κατασκευή του 1844 στη Βιέννη) και ρολόι ακριβείας (κατασκευή του 1819 στο Παρίσι). Παρατηρητής αστρονόμος περνούσε τη νύχτα του στο δωμάτιο αυτό, παρατηρώντας συγκεκριμένους αστέρες καθώς διάβαιναν, συγκεκριμένες ώρες, από το μεσημβρινό επίπεδο που το τηλεσκόπιο στόχευε. Ο παρατηρητής διόρθωνε το ρολόι (εκκρεμές) με βάση τις κινήσεις των αστέρων. Κάθε μεσημέρι στις 12:00 η μπρούντζινη σφαίρα που ήταν τοποθετημένη σε μεταλλικό ιστό, εξωτερικά του θόλου του κτιρίου Σίνα, έπεφτε κατά μήκος του ιστού, σηματοδοτώντας την ώρα», αναφέρει η κ. Φιόρη Μεταλληνού, διδάκτωρ Αστρονομίας και υπεύθυνη του Κέντρου Επισκεπτών Θησείου του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών (ΕΑΑ).... Το «σήμα» αυτό έφτανε μέχρι τον Πειραιά και βοηθούσε ώστε και τα καράβια να ρυθμίζουν τα δρομολόγιά τους. Το ίδιο συνέβαινε και με τα τρένα. Από δημοσίευμα της εφημερίδας «Πρωία» που ανέσυρε ο ερευνητής και συγγραφέας Θωμάς Σιταράς διαβάζουμε το σχετικό απόσπασμα: 

«[…] Άλλοτε ο αρμόδιος υπάλληλος του Αστεροσκοπείου έδιδε το σημείον της μεσημβρίας σείων μίαν χρωματιστήν σημαίαν και φωνάζων συγχρόνως:

-Δώδεκα!

Εις ημέρας όμως σκοτεινάς ή όταν έβρεχεν οι νεωκόροι των εκκλησιών εδυσκολεύοντο να διακρίνουν την σειομένην σημαίαν και δι' αυτό πολλές φορές εγίνοντο λάθη τα οποία είχον σοβαρόν αντίκτυπον εις την ακρίβειαν της αθηναϊκής ώρας.

Κατά τα τελευταία έτη η σημαία αντικατεστάθη με μίαν μεγάλην ερυθρόλευκον σφαίραν. Εις τας 12 παρά 5’ η σφαίρα υψώνεται παρά του υπαλλήλου μέχρι της κορυφής σχεδόν του τρούλλου και εις τας 12 ακριβώς καταβιβάζεται. […] Εις την υπηρεσίαν η οποία δίδει το σημείον της ακριβούς μεσημβρίας απασχολούνται δύο υπάλληλοι του Αστεροσκοπείου.

Παρηκολούθησα με προσοχήν πώς διεξάγεται η υπηρεσία αυτή. Ειδικώς δε επρόσεξα αν με το κατέβασμα της σφαίρας εσήμαιναν ταυτοχρόνως και οι καμπάνες.

Βεβαιώ λοιπόν ότι και η καμπάνα της Μητροπόλεως και η καμπάνα του Αγίου Κωνσταντίνου εκτύπησαν ταυτοχρόνως.

Καθυστερούν δέκατα δευτερολέπτου μόνον οι καμπάνες των άλλων μικροτέρων εκκλησιών, διότι δεν βλέπουν την σφαίραν του Αστεροσκοπείου οι νεωκόροι των και περιμένουν ν’  ακούσουν τις άλλες καμπάνες διά να σημάνουν και αυτοί μεσημέρι.

Ώστε ρολόι που “πηγαίνει με την καμπάνα” δείχνει ακριβώς μεσημέρι. Επομένως… καλή όρεξι! […]»

 

Ο Αλεξ. Βούρλης είχε πολύπλευρη δράση στο αστεροσκοπείο. Σε μια χώρα, όπου οι επιστημονικές γνώσεις σιγά σιγά μπολιάζονταν, σε τούτο το επιστημονικό μετερίζι αγωνίστηκε, αγάπησε και αγαπήθηκε πολύπλευρα ο επιστήμων αυτός. Τον ονομάζω επιστήμωνα λίγο αυθαίρετα, γιατί δεν ξέρω αν ήταν σπουδαγμένος ή πρακτικά μορφωμένος. Πάντως παρατηρήσεις έκανε. Μεταφράσεις έκανε. Και το σπουδαιότερο. Έφερε στα μέρη μας τους δύο αυτούς λαμπρούς επιστήμονες. Ο  Ιούλιος Σμιτ, έχει τιμηθεί και εν ζωή στην Ελλάδα από τον Όθωνα και άλλους. Ο καθηγητής Franz Joseph Andreas Nicolaous Unger ελπίζουμε να βρει κάποτε την ιστορική του καταξίωση στα μέρη μας.

Ο πρόεδρος του δικαστηρίου τελειώνοντας την «απολογία» μου ας φανεί επιεικής. Λίγα ξέρουμε για τον Αλέξανδρο Βούρλη. Λίγα και αρκετά για να αισθανόμαστε υπερήφανοι... Η περιοχή πρέπει να αισθανθεί υπερήφανη. Ο Αλέξανδρος Βούρλης ολημερίς και ολονυκτίς την περιοχή διαλαλούσε. Ανάμεσα στους έρωτές του ήταν και η περιοχή αυτή της επαρχίας Καρυστίας.

Αριστείδης Λάμπρου

 

Σημείωση. Το άρθρο αυτό αφιερώνεται στον έρωτα κατ’ αρχήν.

Κατά δεύτερον αφιερώνεται σ’ όσους δεν περιορίζονται να κάνουν παρέα με τους συγχωριανούς τους, αλλά θέλουν να κάνουν ερωτεύσιμο τον τόπο και στους «ξένους» δηλ. αυτούς που είναι από την Καρδίτσα την Ήπειρο, την Βιέννη κλπ

 

Αυτό το βιβλίο είναι ένας θησαυρός...